EN
Các nhà khoa học đã phân tích xem trong trái nhàu có những hợp chất gì, chúng có những hoạt tính sinh học nào trong phòng thí nghiệm, cơ thể có thể phản ứng ra sao khi tiếp xúc với chúng, và một số nghiên cứu thậm chí đã được thực hiện trên người. Nhưng khi nói rằng “trái nhàu đã được khoa học nghiên cứu”, điều đó thực sự có nghĩa là gì? Khoa học đã biết được những gì và đâu vẫn còn là những câu hỏi chưa có lời giải rõ ràng?
Trước hết, khoa học muốn biết trong trái nhàu có gì
Một trong những bước đầu tiên khi nghiên cứu bất kỳ loại thực vật nào là tìm hiểu thành phần của nó. Với trái nhàu, các nghiên cứu đã ghi nhận sự hiện diện của nhiều nhóm hợp chất tự nhiên khác nhau, trong đó thường được nhắc đến có iridoids, polyphenol, flavonoid, các acid hữu cơ, polysaccharide cùng nhiều hợp chất thực vật khác.
Điều đáng chú ý là trái nhàu không có một “hoạt chất kỳ diệu” duy nhất quyết định mọi đặc tính của nó. Giống như nhiều loại thực vật khác, nhàu là một hệ thành phần khá phức tạp. Chính vì vậy, nghiên cứu về trái nhàu thường không chỉ đặt câu hỏi “nhàu có tác dụng gì?”, mà đi sâu hơn: hợp chất nào đang hiện diện, hàm lượng bao nhiêu, thay đổi thế nào theo độ chín của quả, cách chế biến ảnh hưởng ra sao và từng thành phần có những đặc tính sinh học nào. Đây là nền tảng để những hướng nghiên cứu tiếp theo được hình thành.
Một hướng lớn là nghiên cứu hoạt tính chống oxy hóa
Đây có lẽ là một trong những khía cạnh được nhắc đến nhiều nhất khi nói về trái nhàu. Trong các nghiên cứu phòng thí nghiệm, một số dịch chiết và hợp chất từ nhàu đã được khảo sát về khả năng tương tác với các gốc tự do và những chỉ dấu liên quan đến stress oxy hóa. Một số kết quả cho thấy hoạt tính đáng để tiếp tục nghiên cứu. Điều này cũng khá dễ hiểu bởi trong trái nhàu có nhiều hợp chất thực vật như polyphenol, flavonoid và iridoids – những nhóm chất vốn được giới khoa học quan tâm khi nghiên cứu về quá trình oxy hóa.
Tuy nhiên, như chúng ta đã tìm hiểu trong các bài trước, “có hoạt tính chống oxy hóa” trong một thí nghiệm không đồng nghĩa với việc ăn hoặc uống một sản phẩm chứa nhàu sẽ tạo ra chính xác tác động đó trong cơ thể. Từ một phản ứng hóa học trong phòng thí nghiệm đến tác động thực tế trên con người là một khoảng cách khá dài.
Quá trình viêm cũng là một hướng được quan tâm
Một nhóm nghiên cứu khác tìm hiểu mối liên hệ giữa các hợp chất trong nhàu và những cơ chế sinh học tham gia vào quá trình viêm. Viêm vốn là phản ứng bảo vệ tự nhiên của cơ thể. Nhưng khi phản ứng này kéo dài hoặc mất cân bằng, nó lại trở thành vấn đề được khoa học quan tâm trong rất nhiều lĩnh vực sức khỏe.
Một số nghiên cứu trên tế bào và mô hình động vật đã khảo sát khả năng một số thành phần của nhàu tác động đến các chất trung gian hoặc đường truyền tín hiệu liên quan đến phản ứng viêm. Điều đáng chú ý là nghiên cứu về viêm và nghiên cứu về stress oxy hóa thường có sự giao thoa. Hai quá trình này có thể tác động qua lại với nhau, vì vậy các nhà khoa học đôi khi xem xét chúng đồng thời khi nghiên cứu một hợp chất thực vật. Nhưng một lần nữa, phát hiện về cơ chế không nên được chuyển thẳng thành kết luận rằng trái nhàu có thể “chống viêm” hay điều trị một bệnh lý cụ thể.
Các nhà khoa học còn nghiên cứu nhiều hoạt tính sinh học khác
Nếu tìm sâu hơn vào các tài liệu khoa học về Morinda citrifolia, chúng ta sẽ thấy phạm vi nghiên cứu rộng hơn khá nhiều so với hai chủ đề chống oxy hóa và viêm. Một số nghiên cứu thực nghiệm đã khảo sát nhàu trong những hướng như đáp ứng miễn dịch, chuyển hóa glucose và lipid, hoạt tính kháng vi sinh vật, bảo vệ tế bào hay những thay đổi liên quan đến chuyển hóa trong cơ thể. Điều này không có nghĩa nhàu đã được chứng minh có tất cả những “công dụng” tương ứng.
Đây là điểm rất quan trọng khi đọc nghiên cứu về thảo mộc. Trong khoa học, một nhà nghiên cứu có thể quan sát thấy một dịch chiết tác động đến một loại tế bào, một enzyme hoặc một chỉ dấu sinh học nào đó. Phát hiện này tạo ra một giả thuyết và mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo. Nó chưa phải bằng chứng để khẳng định hiệu quả sức khỏe trên người. Vì vậy, danh sách những thứ “đã được nghiên cứu” thường dài hơn rất nhiều so với danh sách những điều “đã được chứng minh”.
Nhàu có được nghiên cứu trên người không?
Có. Bên cạnh các nghiên cứu hóa học, nghiên cứu trên tế bào và động vật, đã có những nghiên cứu trên người đối với các sản phẩm từ nhàu. Các nghiên cứu này đã khảo sát một số chỉ dấu liên quan đến stress oxy hóa, chuyển hóa, chất lượng cuộc sống hoặc độ an toàn khi sử dụng trong những điều kiện nhất định. Đây là một bước quan trọng bởi nghiên cứu trên người đưa chúng ta đến gần hơn với câu hỏi thực tế: điều quan sát được trong phòng thí nghiệm có thực sự xuất hiện trong cơ thể con người hay không?
Tuy nhiên, số lượng và chất lượng bằng chứng không đồng đều giữa các hướng nghiên cứu. Một số nghiên cứu có quy mô nhỏ, thời gian theo dõi hạn chế hoặc sử dụng những sản phẩm và liều lượng khác nhau. Vì vậy, chưa thể từ một vài kết quả tích cực mà suy rộng thành những kết luận chung về mọi sản phẩm từ nhàu hay mọi đối tượng sử dụng.
Không phải mọi nghiên cứu về nhàu đều giống nhau
Đây là một điểm rất dễ bị bỏ qua. “Trái nhàu” trong một nghiên cứu có thể là nước ép, dịch chiết bằng dung môi, bột quả khô hoặc một hợp chất đã được phân lập. Một nghiên cứu khác lại có thể sử dụng một sản phẩm chế biến hoàn toàn khác. Ngay cả nguyên liệu cũng có thể khác nhau về giống cây, nơi trồng, độ chín, thời điểm thu hoạch và cách bảo quản. Phương pháp chế biến lại tiếp tục làm thay đổi thành phần hóa học của sản phẩm cuối cùng.
Vì vậy, nếu một nghiên cứu tìm thấy một kết quả với một loại dịch chiết cụ thể, không thể mặc nhiên cho rằng mọi chai nước nhàu, bột nhàu hay sản phẩm từ nhàu trên thị trường đều tạo ra kết quả tương tự. Đây cũng là một trong những lý do khiến nghiên cứu về thảo mộc phức tạp hơn chúng ta tưởng.
Từ phòng thí nghiệm đến bằng chứng sức khỏe có nhiều tầng khác nhau
Có lẽ cách dễ nhất để hiểu tình trạng nghiên cứu về trái nhàu là hình dung khoa học như một hành trình nhiều bước. Ở bước đầu, các nhà khoa học xác định thành phần hóa học của nhàu. Tiếp theo, họ có thể thử nghiệm một hợp chất hoặc dịch chiết trong môi trường phòng thí nghiệm để xem có hoạt tính sinh học đáng chú ý hay không.
Nếu kết quả đủ triển vọng, nghiên cứu có thể tiếp tục trên các mô hình sinh học phức tạp hơn, sau đó mới đến nghiên cứu trên người. Và ngay cả khi đã có nghiên cứu trên người, khoa học vẫn cần nhiều nghiên cứu độc lập, quy mô đủ lớn và phương pháp đủ chặt chẽ để xác định một kết luận có thực sự đáng tin cậy hay không. Chính vì vậy, một nghiên cứu riêng lẻ hiếm khi là câu trả lời cuối cùng.
Vậy khoa học hiện biết đến đâu về trái nhàu?
Có thể nói khá chắc chắn rằng trái nhàu là một loại thực vật có thành phần hóa học đa dạng và đã được nghiên cứu ở nhiều hướng khác nhau. Một số hợp chất và dịch chiết từ nhàu cho thấy những hoạt tính sinh học đáng quan tâm trong các nghiên cứu thực nghiệm, đặc biệt ở những hướng như oxy hóa và quá trình viêm.
Đồng thời, đã có nghiên cứu trên người, nghĩa là việc tìm hiểu trái nhàu không chỉ dừng lại ở phòng thí nghiệm. Nhưng nếu câu hỏi được đổi thành “khoa học đã chứng minh trái nhàu có thể phòng hoặc chữa những bệnh gì?”, câu trả lời cần thận trọng hơn rất nhiều. Bằng chứng hiện có không đồng đều giữa các vấn đề sức khỏe, và nhiều hướng nghiên cứu vẫn cần thêm dữ liệu lâm sàng đủ mạnh trước khi có thể đưa ra những kết luận chắc chắn. Hai điều này hoàn toàn có thể cùng đúng: trái nhàu là một đối tượng nghiên cứu khoa học đáng quan tâm, nhưng điều đó không có nghĩa mọi công dụng thường được truyền miệng về nhàu đều đã được khoa học xác nhận.
Vì sao hiểu điều này lại quan trọng?
Trong thời đại mà chỉ cần tìm kiếm vài phút trên Internet là có thể thấy hàng loạt thông tin về một loại thảo mộc, cụm từ “đã được khoa học nghiên cứu” đôi khi tạo ra cảm giác rằng mọi thứ đã được chứng minh. Thực tế không phải vậy. Khoa học không vận hành bằng một nghiên cứu duy nhất và cũng hiếm khi đưa ra những câu trả lời tuyệt đối ngay từ đầu. Mỗi nghiên cứu chỉ giống như thêm một mảnh vào bức tranh lớn hơn.
Với trái nhàu, bức tranh đó đang ngày càng có thêm nhiều mảnh ghép: chúng ta hiểu rõ hơn về thành phần, biết thêm về một số cơ chế sinh học, đã có những nghiên cứu trên người và đồng thời cũng nhận ra rất nhiều câu hỏi vẫn cần tiếp tục được giải đáp. Đó có lẽ cũng là cách hợp lý nhất để nhìn nhận trái nhàu dưới góc độ khoa học: không thần thánh hóa, nhưng cũng không đơn giản bỏ qua những gì đang được nghiên cứu.
Kết luận
Từ một loại quả được sử dụng lâu đời trong đời sống dân gian, trái nhàu ngày nay đã trở thành đối tượng của nhiều nghiên cứu khoa học. Các nhà khoa học đã tìm hiểu thành phần hóa học, hoạt tính chống oxy hóa, những cơ chế liên quan đến quá trình viêm và nhiều hướng sinh học khác; đồng thời một số nghiên cứu cũng đã được tiến hành trên người.
Những nghiên cứu đó giúp chúng ta hiểu về trái nhàu sâu hơn rất nhiều so với trước đây. Nhưng khoa học cũng dạy chúng ta một điều quan trọng khác: “được nghiên cứu” không đồng nghĩa với “đã được chứng minh”. Hiểu được ranh giới này sẽ giúp chúng ta đọc những thông tin về trái nhàu một cách tỉnh táo hơn, đồng thời cũng thấy được điều thú vị thực sự của khoa học: thay vì tìm kiếm những lời khẳng định thật lớn, khoa học từng bước đặt câu hỏi, kiểm chứng và làm rõ hơn những gì con người còn chưa biết.
-MỸ AN TEAM-
